Directeur Nils van der Waal ziet een sector die de digitale gereedschappen op orde heeft maar de organisatorische volwassenheid nog niet. BIM is voor Bureau Bouwkunde geen doel op zich, maar een methodiek. Het gaat er uiteindelijk om hoe je een gebouw bouwtechnisch correct verwerkt. Een interview over wat digitalisering wel en niet oplost, en waarom de rol van Bureau Bouwkunde daarin steeds centraler wordt.
Interview met Nils van der Waal (directeur Bureau Bouwkunde), door Delano Kenepa, BIM Register
Nils van der Waal, directeur van Bureau Bouwkunde, begint met wat hij de ruggengraat van zijn visie noemt.
“BIM is voor ons een methodiek, geen doel op zich. Het gaat er uiteindelijk nog steeds om hoe je het ontwerp bouwtechnisch correct verwerkt.”
Dat klinkt als een open deur, maar is het niet. De sector heeft de afgelopen jaren fors geïnvesteerd in digitalisering. Die investering heeft veel gebracht, maar heeft ook een neveneffect. Door de nadruk op het moeten digitaliseren en clashen krijgt de bouwtechniek soms minder aandacht dan ze verdient. Voor Van der Waal is dat het fundamentele vraagstuk achter alle digitaliseringsdiscussies.
Een clashvrij model is nog geen maakbaar gebouw
De bouwsector beschikt over software, standaarden en BIM-protocollen. Ze zijn er trots op, en terecht: tien jaar geleden was dat anders. Maar Van der Waal maakt daarbij een scherpe kanttekening.
“Een clashvrij model betekent niet dat het ook een maakbaar ontwerp is.”
Clashdetectie controleert of objecten elkaar niet overlappen. Het controleert niet of een detail uitvoerbaar is, de bouwvolgorde logisch is en of een materiaalcombinatie brandveilig is. Die kennis zit (nog) niet in software. Die zit in mensen die weten hoe gebouwen worden gebouwd.
De techniek is inmiddels volwassen geworden. De uitdaging zit nu in samenwerking en procesdiscipline. Jonge professionals gaan snel mee in 3D, visualisaties en tools, maar missen soms de bouwtechnische onderlaag. Hoe verder de sector digitaliseert, hoe groter het belang van de mensen die weten hoe een gebouw daadwerkelijk gebouwd wordt.
Van uitwerker naar procesregisseur: een rol die groeit
Bureau Bouwkunde werd oorspronkelijk opgericht om de kloof tussen architectuur en uitvoering te overbruggen. Die missie is niet veranderd, maar de context wel. Door digitalisering en de toenemende complexiteit van projecten vervult het bureau die brugfunctie nu steeds vaker in een digitale omgeving, als BIM-regisseur en technisch architect.
Juist doordat projecten complexer en digitaler worden, groeit de behoefte aan een partij die bouwtechniek, wet- en regelgeving en procesmanagement integraal kan verbinden. Dat is precies de combinatie die Bureau Bouwkunde historisch heeft opgebouwd, en die nu in een digitale context opnieuw relevant is.
“Digitalisering heeft onze rol verbreed van bouwkundig uitwerker naar inhoudelijke procesregisseur. We worden steeds vaker als BIM-regisseur en procesmanager gezien. We hebben dus een nog centralere rol.”
De keten houdt op waar het BIM-protocol ophoudt
Op een recent infrastructuurproject lag alles op papier goed. Volledig BIM-uitvoeringsplan, heldere protocollen, coördinatie geregeld. Het idee: uitvoerende partijen modelleren mee. Wat volgde, was een les die de sector liever niet hardop leert.
“Ze kwamen met bestandsformaten die ik nog niet gezien had. Nulpunten niet goed, benamingen niet correct. Dan heb je een protocol, maar als je doorvraagt, weten ze niet wat er gevraagd wordt.”
Dit is geen incident. Dit is de structuur van het probleem. BIM-volwassenheid eindigt bij de partij die het protocol schrijft. Alles achter die partij in de keten valt terug op oude reflexen, niet uit onwil, maar omdat de investering in opleiding en software voor kleinere uitvoerende partijen niet rendabel voelt.
Eerst standaardiseren, dan automatiseren
Bureau Bouwkunde heeft intern ook geleerd dat automatisering niet altijd brengt wat je ervan verwacht. Het bureau bouwde Dynamo-scripts om repetitieve taken te versnellen. In de praktijk:
“Dan ben je soms langer bezig met scripten dan met de werkelijke oplossing.”
Scripts vragen onderhoud. Software-updates breken bestaande scripts. Wat als versnelling was bedoeld, werd een nieuwe vorm van capaciteitsdruk. De conclusie die Van der Waal daaruit trekt is concreet: soms is een bestaande tool als Pyrevit, DiRoots of Glyph eenvoudiger en effectiever dan alles zelf scripten.
“Je moet altijd eerst standaardiseren, dan automatiseren.”
Wie die volgorde omdraait, versnelt wat er al niet goed gaat. Wie het proces eerst op orde brengt, geeft technologie iets zinvols om te versnellen.
Waar het wél werkt heeft data een doel
Voor project De Vrijheid in Amsterdam werden bijvoorbeeld alle balkonplaten geanalyseerd op type, voorzien van kleurcodering en verwerkt in het model. Analyses die voorheen uren kostten, waren in een fractie van die tijd klaar. Ruimtenummering die bij een gewijzigde verdiepingsaantelling normaal een week handmatig werk kost, is bij Bureau Bouwkunde inmiddels volledig geautomatiseerd.
Dat is het verschil. BIM werkt op het moment dat de data een doel heeft en het proces op orde is.
AI vergroot de behoefte aan inhoudelijke toetsing
AI gaat de komende jaren substantieel repetitief werk overnemen: documentcontroles, modelvalidatie, hoeveelheidsbepaling, eerste-orde-clashdetectie. Dat is een goede ontwikkeling, daar zit veel werk dat door mensen niet altijd consistent wordt gedaan.
Maar Van der Waal ziet een consequentie die de sector nog onvoldoende beseft. Naarmate AI meer produceert en automatiseert, neemt de behoefte aan iemand die de output kan toetsen en interpreteren niet af, maar toe.
“Om AI te kunnen besturen of controleren heb je inhoudelijke kennis nodig en moet je als procesmanager kunnen optreden. Dat is een rol die we nu al hebben.”
Bureau Bouwkunde positioneert zich als die kwaliteitspoortwachter. Wat AI op afzienbare termijn niet doet: een ontwerpkeuze uitleggen aan een opdrachtgever, een afweging maken tussen een installatie- en een constructie-eis, beoordelen of een aannemer een redelijke prijs vraagt voor een gegeven scope. Juist daarvoor blijft inhoudelijke expertise bepalend.
Kleine partijen mogelijk in het voordeel
De verschuiving die Van der Waal ziet in de AI-transitie gaat tegen de gangbare aanname in. Niet per definitie de grote bureaus met de meeste tools komen als winnaar uit, maar mogelijk juist de kleine organisaties die snel kunnen schakelen.
“Kleine partijen zijn misschien juist in het voordeel ten opzichte van grote partijen die soms vergeten zijn welke waarde ze toevoegen.”
Naarmate AI meer werk automatiseert, wordt de menselijke validator schaarser en waardevoller. Met minder mensen meer bereiken is mogelijk, zolang je scherp blijft op waar je daadwerkelijke toegevoegde waarde zit. De organisaties die het lastig gaan krijgen zijn niet de kleinste, maar de partijen die dat antwoord niet meer helder hebben.
Hoe meer digitalisering, hoe meer mensenwerk telt
De sector heeft de techniek inmiddels grotendeels op orde en zal die met AI de komende jaren verder ontwikkelen. De echte uitdaging zit elders: het strak managen van de integrale samenwerking en het koesteren van inhoudelijke kennis en vakmanschap. Naarmate er meer wordt geautomatiseerd, telt het mensenwerk zwaarder, niet minder.
