Het probleem dat geen tool oppikt
BIM software is uitstekend in geometrie. Wanden, leidingen, kanalen en installaties laten zich tot op de millimeter valideren. Wat de software niet doet is een mens simuleren. Bereikbaarheid, werkruimte, zichtlijnen, ergonomie en bedienbaarheid blijven ongevraagd tot het werk in uitvoering gaat.
Dat is de categorie zachte fouten. Geen rode markering in het model, wel rode cijfers op de eindafrekening. Schattingen van faalkosten in de Nederlandse bouw lopen uiteen van vijf tot tien procent van de bouwsom. Het grootste deel daarvan ontstaat niet door reken of tekenfouten, maar door beslissingen die op papier kloppen en in praktijk niet werken.
De harde uitspraak die hierbij hoort:
wie alleen vertrouwt op traditionele BIM validatie accepteert vooraf een faalkostenmarge die had kunnen verdwijnen.
VR als methodologie, niet als tooling
CLAFIS gebruikt VR niet om opdrachtgevers te imponeren. De headset is geen demo instrument maar een werkstation. Het verschil zit in waar het in het ontwerpproces is verankerd.
We plannen VR sessies op vaste momenten tussen Schematisch en Definitief Ontwerp. Op dat moment kun je nog ingrijpen zonder dat het tijd of geld kost. Aan het eind van het traject is elke aanpassing een verbouwing.
Marko Meerman, Informatiemanager en BIM-Manager
Op drie manieren levert deze aanpak meetbaar resultaat.
Eerst, modelreviews met de mensen die er straks werken. Operators, monteurs, schoonmakers. Niet als toeschouwer maar in eerste persoon. Wat zij in vijftien minuten signaleren is wat een ontwerpteam in vijftien overlegmomenten mist.
Daarnaast, ontwerpvalidatie op bedienbaarheid. Kan deze klep open. Kan een filter eruit. Past een gereedschapskoffer naast deze leiding. Vragen die zich pas op locatie laten stellen, worden in een vroeg stadium beantwoord.
Tot slot, communicatie zonder taalbarrière. Op projecten met internationale uitvoering vervangt VR werkinstructies. Een buitenlandse leidingmonteur ziet wat hij moet doen, niet wat hij moet lezen. Dat verkort instructietijd en verlaagt de kans op interpretatieverschillen.
De gebruikte hardware en software, Meta Quest, HTC Vive, Vrex, Twinmotion en Enscape, is daarbij ondergeschikt. De waarde zit in het proces.
Drie projecten, drie verschuivingen
HVAC installatie industriële klant. Tijdens een VR sessie bleek dat een onderhoudsmonteur de filterkast niet kon openen. De klep raakte een naastgelegen kanaal. In de clashdetectie was dit niet gevangen, omdat de klep in het model dicht stond. De aanpassing kostte in de ontwerpfase enkele uren engineering. Dezelfde correctie in de uitvoering zou een veelvoud daarvan hebben gekost, in tijd en in geld.
Productiefaciliteit met internationale uitvoeringsteams. Het volledige leidingwerk in een complexe ruimte werd foutloos gemonteerd na twee VR instructiesessies. Waar een vergelijkbare voorgaande oplevering nog tot meerdere meerwerkmeldingen leidde, verliep deze montage nagenoeg foutloos, met een merkbaar kortere doorlooptijd.
Utiliteitsproject met handmatige kleppen. In een ontwerpreview werd vastgesteld dat een serie kleppen op een hoogte van circa drie meter niet bereikbaar was zonder steiger. Geen clash, geen foutmelding, wel een onderhoudsklacht in wording. Binnen de sessie werd de positie verplaatst, waarmee terugkerende steigerinzet en onderhoudskosten in de gebruiksfase werden voorkomen.
Wat me elke keer weer opvalt: in VR zie je gewoon zoveel meer dan op een vlak scherm. Je staat als het ware in het model, en juist dat andere perspectief geeft je een veel beter beeld van de schaal en de dimensies van onderdelen en ruimtes.
Luuk Michels, Lead Mechanical Engineer bij Nijhuis Water Technology B.V.
Waarom de sector hier traag in beweegt
De technologie ligt op de plank. De licenties zijn betaalbaar. Toch blijft de adoptie in Nederland beperkt tot een fractie van de complexere ontwerpprojecten. De reden is niet technisch.
VR confronteert. Een ontwerp dat in BIM perfect oogt, kan in de headset blootleggen dat aannames niet kloppen. Dat is voor sommige ontwerpteams ongemakkelijk. De vraag voor opdrachtgevers is of zij dat ongemak willen wegregelen of willen omarmen, wetende dat het ongemak in de ontwerpfase een fractie kost van het ongemak in de uitvoeringsfase.
Eerlijk over de grenzen
VR is geen wondermiddel. Zeer grote installaties vragen om opdeling van het model. Vrij bewegen door volledige fabriekshallen vereist hardware die zich nog ontwikkelt, zoals omnidirectionele loopbanden. Sessies kosten voorbereiding en de inzet van de juiste eindgebruikers.
Het oordeel daarover is rechttoe rechtaan. De grenzen van VR zijn aanzienlijk kleiner dan de grenzen van een ontwerpproces zonder gebruikersvalidatie.
Wat dit voor uw project betekent
Het verschil tussen een model dat klopt en een installatie die werkt zit in de momenten waarop u beslissingen toetst. CLAFIS Ingenieus bouwt die toetsmomenten standaard in, op het moment dat aanpassen nog goedkoop is. De ontwerpdiscipline verandert daarmee niet. De kwaliteit van de uitvoeringsfase wel.
Voor wie wil weten waar in een lopend ontwerp de zachte fouten zitten: een sessie van twee uur op het eigen model laat het zien. Daar is geen aanname voor nodig.
