Hoewel de bouw- en infrasector al vele jaren flink investeren in BIM, data en digitale tools, blijft echte versnelling uit. De belangrijkste oorzaak ligt volgens Jurjen Haitsma, Digital Transformation Lead bij Arcadis, bij de adaptatie door de verschillende ketenpartners. ‘De technologie is niet het probleem. Een deel van deze rem zit in de werkprocessen en samenwerkingspatronen van de verschillende partners. Maar óók is er een groot verschil in snelheid en volwassenheid van de verschillende ketenpartners in het bouwproces. Die conclusie is wellicht ongemakkelijk, maar moeilijk te ontkennen.’
Digitalisering stokt door gedrag, niet door techniek
Arcadis pakt digitalisering al jaren programmatisch aan. Wat begon met BIM, ontwikkelde de advies- en ingenieursorganisatie door naar digital twins, datagedreven werken en inmiddels ook breed uitgerolde AI-tools.
“We hebben de mogelijkheden. De uitdaging is om mensen en processen te laten meebewegen.”
Het grote probleem in de sector is dat nieuwe tools er komen, maar dat bestaande werkwijzen dominant blijven. Teams vallen terug op wat ze kennen, zelfs als dat aantoonbaar minder efficiënt is. Digitalisering wordt daarmee geen versneller, maar een extra laag boven op bestaande inefficiëntie. Versnippering maakt digitale ambities onhaalbaar.
De grootste rem op vooruitgang zit niet alleen binnen individuele organisaties, maar juist in de keten, waar de consistentie ontbreekt. Zelfs binnen één opdrachtgever verschillen de uitvragen. De ene afdeling vraagt een pdf, de andere een dataset en de volgende een BIM-model. Dat lijkt klein, maar maakt standaardisatie vrijwel onmogelijk.
“Het gevolg is voorspelbaar: het continu opnieuw inrichten van processen, schaalvoordelen die verdwijnen en samenwerking die vertraagt. Zolang deze versnippering blijft bestaan, blijft digitalisering schipperen, ongeacht de hoeveelheid toegevoegde technologie.”
Waar het wél werkt: standaardisatie en voorspelbaarheid
Dat het anders kan, blijkt uit de samenwerking met en rond netwerkbeheerder TenneT. Daar werkt Arcadis met diverse ingenieursbureaus in het ketenintegratieprogramma ‘Dare to be Digital’. De basis is de ontwikkeling van een gezamenlijk BIM-boek, waarin de processen en afspraken zijn vastgelegd.
Het effect is direct zichtbaar: voorspelbaardere projecten, eenvoudigere samenwerking en een betere overdracht van kennis tussen projecten.
“Dat is waar de sector naartoe moet. Minder maatwerk in de basis, meer standaardisatie in informatie en processen. Niet omdat standaardisatie interessant klinkt, maar omdat het de enige manier is om schaalbaar te worden.”
Van model naar besluitvorming: data krijgt eindelijk waarde
De echte verschuiving zit niet in het model zelf, maar in de data erachter. Een concreet voorbeeld binnen Arcadis is Intelligent Asset Insights, een eigen product.
“Daarmee laten we zien dat datagedreven assetmanagement geen belofte is, maar een datagedreven procestool waarin we al jaren investeren.”
Met Intelligent Asset Insights analyseert Arcadis schadebeelden automatisch en koppelt die aan onderhoudsadvies. Met beelddata wordt bekeken wat de huidige staat is en wat er op korte en langere termijn moet gebeuren.
Dat loopt van minimale ingrepen tot directe actie, inclusief inzicht in onderhoudsplanning en kostenontwikkeling. Hier ontstaat echte waarde: de stap van inspectie naar voorspelling.
“Voor opdrachtgevers betekent dat beter inzicht, betere planning en meer grip op assets.”
Deze methodiek kent veel toepassingsgebieden.
De structurele fout: data verzamelen zonder integratie
Technologisch is het mogelijk om in één keer veel meer data te verzamelen dan nu gebeurt. Denk aan infrastructuur, ecologie en omgevingsdata in één opname. Maar organisaties benutten die mogelijkheid nog niet goed genoeg.
Afdelingen werken gescheiden, net als de budgetten en de uitvragen. Daardoor blijft waardevolle informatie gefragmenteerd.
Dit is geen data- of technisch probleem. Dit is een organisatievraagstuk. Zolang organisaties blijven denken in silo’s, blijft de impact van digitalisering per definitie beperkt.
Digital twins worden de volgende standaard
De komende jaren verschuift de focus verder naar digital twins, niet als buzzword, maar als werkend systeem. Een fysieke asset krijgt een digitale representatie die realtime wordt verrijkt met data uit ontwerp, realisatie en de gebruiksfase.
Het begint met een BIM-model in de ontwerpfase. Tijdens de realisatie wordt dat model aangevuld met informatie over materialen, leveranciers en uitvoering. In de gebruiksfase groeit het verder met operationele data.
Zo ontstaat een systeem dat niet alleen registreert, maar ook voorspelt. De opbrengst daarvan past goed in de beheerfase, het onderhoud en de daarbij horende beslissingen.
De internationale norm voor informatiemanagement ISO 19650 biedt hiervoor bruikbare processtappen en stimuleert het gesprek tussen opdrachtgever en opdrachtnemer vooraf over de informatieleveringsspecificatie, ook wel ILS.
Waarom veel organisaties blijven hangen
Ondanks alle technologische vooruitgang blijven veel organisaties worstelen met digitale transformatie. De oorzaken zijn evident: gebrek aan datastrategie, versnipperde legacy en gebrek aan duidelijke regie op waar de organisatie naartoe wil.
Daarbij ontbreekt vaak een levende roadmap waarop ook daadwerkelijk wordt gestuurd en gehandhaafd binnen programma’s en projecten.
“Je moet weten waar je met je business naartoe wilt. Anders blijf je versnipperd verbeteren.”
Dat maakt digitalisering geen IT-traject, maar een strategische keuze op organisatieniveau.
De harde conclusie die de sector liever ontwijkt
De sector zit niet aan het begin van digitalisering. Die fase ligt al ver achter ons. Iedere organisatie is in beweging.
De vraag is alleen of die beweging bewust en integraal wordt gestuurd, of dat managers binnen kennisdomeinen en afdelingen blijven meebewegen zonder samenhangende koers.
“Niemand staat aan het begin van digitale transformatie. Iedereen zit al in een rijdende trein.”
De belangrijkste les is simpel: begin klein, denk groot. Investeer in mensen en processen. Durf zichtbaar te maken wat niet werkt. Juist daar zit de echte versnelling.
Conclusie
Digitalisering in de bouw is geen kwestie van meer technologie toevoegen, maar van betere keuzes maken.
Arcadis laat zien dat vooruitgang ontstaat wanneer mensen, technologie, werkprocessen en leiderschap samenkomen. Niet in losse pilots, maar in structurele toepassing binnen projecten en processen. Ook voor Arcadis blijft dit een continu leerproces.
Voor organisaties die willen versnellen is de boodschap helder: stop met optimaliseren binnen afzonderlijke afdelingen en begin met het fundamenteel anders organiseren van hoe je werkt.
Zolang dat niet gebeurt, blijft digitalisering vooral potentie en geen resultaat.
