Defensie beschikt over meer dan 6 miljoen vierkante meter aan gebouwen. Het handmatig inspecteren van deze omvangrijke vastgoedportefeuille vraagt veel tijd en inzet. Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) werkt daarom aan een andere aanpak: drones brengen gebouwen in beeld, waarna kunstmatige intelligentie kan helpen om bouwkundige gebreken te herkennen.
Volgens Hans Heijkoop, sectiehoofd Inspecties & Instandhouding bij het RVB, zijn traditionele inspecties arbeidsintensief en kunnen de foutmarges aanzienlijk zijn. Dat was aanleiding om de mogelijkheden voor automatisering te onderzoeken. Op Defensielocaties vraagt dit om extra voorbereiding, omdat zowel voor toegang tot het terrein als voor het vliegen met drones strenge voorwaarden gelden.
Drone-inspecties oefenen op de Bernhardkazerne
Op de Bernhardkazerne in Amersfoort worden RVB-medewerkers Richard van Looij en Geert Tijs opgeleid om zelfstandig een drone te bedienen. Tijdens een opleiding van zes weken leren zij hoe ze gebouwen vanuit de lucht kunnen inspecteren. Martin de Roode van R3D Reality begeleidt hen daarbij.
Van Looij is projectcoördinator Veilig werken op Hoogte en Tijs werkt als technisch medewerker. Zij voeren de drone-inspecties uit naast hun reguliere werkzaamheden. Tijdens de training volgen zij nauwkeurig hoe het toestel langs de gevels beweegt en beelden vastlegt.
Ongeveer 100.000 foto's voor een nulmeting
Het RVB heeft sinds 2023 een eigen vliegvergunning. Volgens Erik van den Brom, programmamanager Drones, begon het traject met een pilot in opdracht van Defensie. Die proef was bedoeld om kennis op te bouwen en vliegervaring op te doen.
Na de positieve resultaten is een tweede fase gestart, waarin vier dagen per week wordt gevlogen. Op het moment van de berichtgeving waren ongeveer 100.000 foto's van gebouwen en daken gemaakt. Samen vormen deze beelden de basis voor een nulmeting van de bestaande toestand van het vastgoed.
AI moet beelden vertalen naar bouwkundige informatie
Het verzamelen van foto's is slechts een deel van het werk. De volgende stap is om uit de beelden bruikbare informatie over de bouwkundige staat van een gebouw te halen. Alle opnamen afzonderlijk laten beoordelen kost veel tijd.
Volgens Van den Brom kan zelflerende software helpen om schade op foto's te herkennen, zoals lekkage, houtrot en loslatend voegwerk. Daarmee ontstaat de mogelijkheid om een deel van de beeldbeoordeling te automatiseren en het opstellen van inspectierapporten minder arbeidsintensief te maken.
De combinatie van dronebeelden en AI kan zo op termijn leiden tot een andere manier van inspecteren. Daarbij is het belangrijk onderscheid te maken tussen het vastleggen van de gebouwen, dat al gebeurt, en de verdere toepassing van automatische schadeherkenning.
Veilig voorbereiden en automatisch vliegen
Voor iedere inspectie wordt een checklist doorlopen. Daarbij kijken de medewerkers onder meer naar de wind en mogelijke obstakels. Bewegende boomtakken kunnen bijvoorbeeld een risico vormen voor het toestel.
Als de omstandigheden geschikt zijn, wordt het gebouw digitaal afgebakend. Vervolgens vliegt de drone zelfstandig langs het pand. Medewerkers op locatie houden toezicht op het veilige verloop van de vlucht.
De gebruikte drone kan zonder GPS of satellietverbinding werken en voldoet volgens het RVB aan de beveiligingseisen van Defensie. Het toestel heeft een camera van 64 megapixel. Volgens de beschreven opnamekwaliteit komt één pixel overeen met ongeveer twee millimeter op het gebouw. Zo worden kleine details aan gevels en daken zichtbaar.
De drone maakt automatisch foto's die elkaar voor 50 tot 70 procent overlappen. Met één batterij kan het apparaat ongeveer veertig minuten vliegen. Harde wind zorgt voor een hoger stroomverbruik en kan aanleiding zijn om niet te vliegen. Ook regen belemmert de inspectie doordat de beeldkwaliteit afneemt.
Meer zicht op moeilijk bereikbare bouwdelen
Een belangrijk voordeel is dat drones plekken kunnen vastleggen die voor inspecteurs lastig of onveilig bereikbaar zijn. Denk aan een verouderd hellend dak dat aan vervanging toe is. Voor een fysieke inspectie zijn daar vaak uitgebreide maatregelen nodig om veilig op hoogte te kunnen werken.
Met een drone kan een deel van dat werk vanaf de grond worden uitgevoerd. Volgens Heijkoop bespaart dit tijd en geld en levert het een vollediger beeld op van de staat van een pand. Ook moeilijk bereikbare details, zoals keuringsstickers, kunnen tijdens de inspectie worden meegenomen.
Dit betekent niet dat veiligheidsmaatregelen overbodig worden. De voorbereiding, beoordeling van de omstandigheden en het toezicht tijdens de vlucht blijven onderdeel van de werkwijze.
Ambitie voor terreinen en inspecties binnen gebouwen
Het RVB wil drones in de toekomst breder inzetten. Volgens Heijkoop laat de vergunning die in het oorspronkelijke bericht wordt beschreven geen vluchten in bevolkt gebied toe. Daardoor moeten rijkskantoren in stedelijke omgevingen vooralsnog op de gebruikelijke manier worden geïnspecteerd.
Daarnaast onderzoekt het RVB mogelijkheden om buitenruimten en Defensieterreinen geautomatiseerd te inspecteren. Voor de binnenkant van gebouwen wordt gekeken naar LiDAR-scans. Deze techniek gebruikt laserpulsen om de omgeving vast te leggen en daarvan een driedimensionale puntenwolk te maken.
Heijkoop ziet dergelijke toepassingen als noodzakelijk om de inspectievraag sneller en beter te kunnen verwerken. De inzet van drones, beeldanalyse en digitale scans moet daarbij helpen.
De belangrijkste punten
- Het RVB zet drones in om de staat van Defensiegebouwen vast te leggen.
- Ongeveer 100.000 foto's vormen de basis voor een nulmeting van gebouwen en daken.
- AI kan helpen om schade zoals lekkage, houtrot en loslatend voegwerk op beelden te herkennen.
- Drones maken moeilijk bereikbare bouwdelen zichtbaar en kunnen fysieke inspecties op hoogte beperken.
- Verdere ambities zijn geautomatiseerde terreininspecties en LiDAR-scans van binnenruimten.
Bron: Rijksvastgoedbedrijf
