De druk op de woningbouw in Nederland is hoog. Om de realisatie van nieuwe woningen te versnellen wordt niet alleen gekeken naar bouwcapaciteit, maar ook naar de efficiëntie van procedures. Binnen deze context speelt digitalisering van vergunningverlening een steeds belangrijkere rol.
In het Bestuursakkoord Digitale Gebouwde Omgeving 2027 is daarom een specifieke maatregel opgenomen die inzet op het gebruik van BIM bij vergunningverlening. Beleidsmaatregel 13 richt zich op het mogelijk maken van bouwaanvragen die als digitaal model worden ingediend en deels automatisch kunnen worden getoetst.
Binnen deze ontwikkeling vervult de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een trekkende rol met het project Vergunningverlening met BIM, waarin gemeenten verkennen hoe digitale modellen kunnen bijdragen aan een sneller en consistenter vergunningproces.
Van tekeningen naar digitale modellen
Traditioneel worden vergunningaanvragen beoordeeld op basis van tekeningen en documenten, vaak in PDF formaat. Dit maakt het proces arbeidsintensief en vergroot de kans op interpretatieverschillen.
Bij vergunningverlening met BIM wordt een bouwaanvraag aangeleverd als een digitaal 3D model, doorgaans in IFC formaat. Dit model bevat niet alleen geometrische informatie, maar ook gestructureerde data over onder andere afmetingen, functies, materialen en technische eigenschappen.
Omdat deze informatie digitaal en gestructureerd beschikbaar is, ontstaat de mogelijkheid om onderdelen van de toetsing semi automatisch uit te voeren. Software kan bijvoorbeeld controleren of bepaalde gegevens aanwezig zijn of of onderdelen van het ontwerp voldoen aan regels uit het omgevingsplan of het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).
Hierdoor kan het beoordelingsproces voor gemeenten efficiënter verlopen.
Digitale toetsing binnen het vergunningproces
Het toepassen van BIM in vergunningverlening verandert niet alleen de vorm van de aanvraag, maar ook de manier waarop deze wordt beoordeeld.
Het proces bestaat in grote lijnen uit drie stappen.
1. Aanleveren van een BIM model
De initiatiefnemer levert een digitaal model aan waarin zowel het ontwerp als de bijbehorende projectinformatie is opgenomen. Hierdoor ontstaat een rijkere dataset dan bij traditionele tekeningen.
2. Analyse en automatische controles
Gemeenten kunnen het model analyseren met gespecialiseerde software. Deze software kan bepaalde controles automatisch uitvoeren, bijvoorbeeld op basis van vooraf vastgelegde regels.
3. Koppeling met locatie en regelgeving
Om te bepalen welke regels van toepassing zijn, wordt het model gekoppeld aan geo informatie over de locatie van het project. Hierdoor kan het systeem controleren welke regelgeving geldt voor de betreffende plek.
De uitwisseling van gegevens vindt plaats binnen digitale infrastructuren zoals het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO).
Voordelen van vergunningverlening met BIM
De toepassing van BIM binnen vergunningprocedures kan verschillende voordelen opleveren.
- Snellere procedures
Automatische controles kunnen de doorlooptijd van vergunningaanvragen verkorten. Daarnaast kan vooraf worden gecontroleerd of een aanvraag volledig is ingediend.
- Meer inzicht in het ontwerp
Omdat het ontwerp als 3D model beschikbaar is, kunnen ruimtelijke relaties beter worden beoordeeld dan bij traditionele tekeningen.
- Minder fouten en correctierondes
Door digitale controle op gegevens en regels kunnen fouten eerder worden ontdekt, waardoor latere correcties worden beperkt.
- Meer uniforme werkwijzen
Wanneer BIM modellen volgens gestandaardiseerde afspraken worden aangeleverd, ontstaat een consistenter beoordelingsproces tussen verschillende gemeenten.
Twee sporen voor ontwikkeling en implementatie
Het project Vergunningverlening met BIM wordt ontwikkeld langs twee parallelle trajecten.
Spoor 1, praktijkervaring bij gemeenten
In dit spoor experimenteren gemeenten met het beoordelen van vergunningaanvragen op basis van BIM modellen. Het doel is om inzicht te krijgen in de praktische voordelen en aandachtspunten van deze werkwijze.
Onder andere Rotterdam, Apeldoorn, Veenendaal, Nieuwkoop en Eindhoven nemen deel aan deze verkenningen.
Spoor 2, ontwikkeling van randvoorwaarden
Parallel aan de pilots wordt gewerkt aan de technische en organisatorische randvoorwaarden die nodig zijn voor bredere toepassing.
Daarbij wordt onder andere gewerkt aan:
- afspraken over de structuur en inhoud van BIM modellen
- standaarden voor benodigde geo informatie
- ontwikkeling van machineleesbare regelgeving
- koppelingen met digitale systemen zoals het DSO
- samenwerking met softwareleveranciers voor automatische regeltoetsing
Ook wordt gewerkt aan een implementatietoolkit die gemeenten ondersteunt bij het invoeren van BIM gebaseerde vergunningverlening.
Opschaling richting bredere toepassing
De ambitie binnen het Bestuursakkoord Digitale Gebouwde Omgeving is om de toepassing van BIM in vergunningverlening stapsgewijs op te schalen.
In eerste instantie wordt ervaring opgedaan met een beperkt aantal gemeenten. Op basis van deze pilots worden standaarden, software en processen verder ontwikkeld.
Wanneer deze randvoorwaarden voldoende zijn uitgewerkt, kan het aantal gemeenten dat met BIM gebaseerde vergunningverlening werkt aanzienlijk worden uitgebreid.
Het uiteindelijke doel is een vergunningproces waarin digitale modellen een centrale rol spelen, waardoor aanvragen sneller, consistenter en transparanter kunnen worden beoordeeld.
Projectteam
De inhoudelijke uitwerking van het project wordt ondersteund door een gespecialiseerd team.
Lex Ransijn: Expert op het gebied van open BIM, ILS en IDS. Hij ondersteunt gemeenten bij de implementatie van BIM en verzorgt workshops en opleidingen.
Gerlof de Haan: Specialist in geo informatie en betrokken bij het verzamelen en toepassen van locatiegegevens voor digitale toetsing.
Siham El Yamani: Expert in machineleesbare regelgeving en betrokken bij het ontwikkelen van digitale regelregisters.
Jeroen de Ruig: Projectleider van het initiatief en verantwoordelijk voor de coördinatie van pilots, leveranciersmanagement en stakeholderafstemming.
Interesse vanuit gemeenten
Gemeenten die interesse hebben in deelname aan het project of meer informatie willen ontvangen kunnen contact opnemen via:
jeroen.deruig@vng.nl
Bestuursakkoord Digitale Gebouwde Omgeving
Meer achtergrond over de beleidsmaatregelen binnen het Bestuursakkoord Digitale Gebouwde Omgeving is te vinden in het document Overzicht en uitwerking beleidsmaatregelen Bestuursakkoord Digitale Gebouwde Omgeving, gepubliceerd via digiGO.
Bekijk het document
Interesse vanuit gemeenten
Gemeenten die interesse hebben in deelname aan het project of meer informatie willen ontvangen over de digitale vergunningverlening met BIM kunnen terecht op de website van VNG.
